శ్రమ గొంతుగా మారిన కవిత్వం — దాతి

పుస్తక పరిచయ కర్త గాజోజి శ్రీనివాస్

నవగీతం,హైదరాబాద్

దాసోజు లలిత గారి కవిత్వం శ్రమజీవి జీవితాన్ని దూరం నుంచి చూసే రచన కాదు; ఆ జీవితాల మధ్య నుంచే పుట్టిన అనుభవ స్వరం. ఈ కవితల్లో శ్రమ దయ కోరే అంశంగా కాక, సమాజాన్ని నడిపే ప్రధాన శక్తిగా సహజంగా ప్రతిఫలిస్తుంది. దాతి, కొలిమి, రాట్నం, గురిగింజ వంటి పనిముట్టులు ఇక్కడ కేవలం రూపకాలుగా కాక, తరతరాల జీవన జ్ఞానం, విలువలు, చరిత్రను మోసిన నిజమైన జీవితాలు కనిపిస్తాయి. గ్రామీణ భాష, స్థానిక బింబాల ద్వారా లలిత గారి కవిత్వం శ్రమను గౌరవంతో చూడాల్సిన దృష్టిని మెల్లగా మనలో నాటుతుంది. అభివృద్ధి, విద్య, వ్యవస్థల పేరుతో పక్కన పడేసిన జీవితాలను గుర్తు చేస్తూ, కవిత్వానికి పోరాట స్వరాన్ని తిరిగి అందిస్తుంది. అందుకే ఈ కవితలు చదివిన తర్వాత ముగిసిపోవు; పాఠకుడి ఆలోచనల్లో కొనసాగుతూ, శ్రమకు దక్కాల్సిన గౌరవం గురించి సహజంగా, బలంగా ప్రశ్నించేవిగా నిలుస్తాయి.

“దాతి” కవితలో ఒక సాధారణ పనిముట్టు శ్రమజీవుల సామాజిక–చారిత్రక జీవనానుభవానికి కేంద్రప్రతీకగా రూపుదిద్దుకుంటుంది. “నాగలి దుంప పెద్ద బాడిశె జోరు”, “తల్లిలాంటి దాతి మొద్దుకు పుట్టెడు బల్గం” వంటి పాదాల్లో దాతి తల్లి, జీవనాధారం, సంస్కృతి వారసత్వం అనే బహుళార్థక రూపాల్లో విస్తరిస్తూ, తరతరాలుగా కొనసాగిన చేతివృత్తుల గౌరవాన్ని సూచిస్తుంది. అయితే అదే దాతి “ఇప్పుడు చెక్క పొల్లయి పేళ్ళూడుతాంది” అన్న చోట ఆధునికత పేరుతో జరిగిన వృత్తి విస్మరణకు, పనిముట్టుల నిర్వీర్యతకు సంకేతంగా మారుతుంది. రాజ్యాధికార వ్యవస్థలు శ్రమ చేతుల మీదనే నిలబడ్డాయని “రత్నఖచిత సింహాసనాలు”, “చట్టసభల కుర్చీలు”, “హైకోర్టు బెంచీలు” వంటి ప్రతీకలు గుర్తుచేస్తున్నప్పటికీ, “నేనెందుకో చుట్టాన్ని కాలేదు” అనే వాక్యం శ్రమజీవులకు దక్కని సామాజిక గౌరవం, ప్రతినిధిత్వ రాహిత్యాన్ని గాఢంగా ప్రశ్నిస్తుంది. అంతేకాదు, “నా బతుకు మార్పుకు వొక్క గీత రాత లేదు” అనే భావవ్యక్తీకరణ విద్యా–న్యాయ వ్యవస్థలు చేతివృత్తులవారి జీవన మార్పును ఎలా అడ్డుకున్నాయో స్పష్టంగా తెలియజేస్తుంది. కవిత చివర్లో “యునివర్శిటీలు… సాంకేతిక దాతువులవ్వాలి” అన్న డిమాండ్ వ్యక్తిగత వేదనను సామూహిక అవగాహన, ప్రతిఘటన దిశగా మలుస్తూ, జ్ఞానవ్యవస్థల పునర్నిర్మాణం అవసరాన్ని ప్రతిపాదిస్తుంది. బలమైన దృశ్యబింబాలు, స్థానిక పదజాలం, సహజ రూపకాల సమన్వయంతో నిర్మితమైన ఈ కవిత “దాతి” ని ఒక లిరికల్ రచనగా మాత్రమే కాక, శ్రమ గొంతుగా మారిన సమకాలీన సామాజిక–సాంస్కృతిక పాఠ్యంగా స్థిరపరుస్తుంది, అందువల్ల “దాతి” ఒక కవిత మాత్రమే కాక, శ్రమజీవుల గళంగా మారిన సామాజిక ప్రకటన.

“కొలిమి” కవితలో శ్రమ ఒక వ్యక్తిగత అనుభవంగా కాక, సమస్త మానవ నాగరికతను మోసిన ఆదిశక్తిగా—మహామ్మాయిగా—ఆవిష్కృతమవుతుంది. “నిప్పు, నీరు, గాలి, నింగి, నేల పంచ భూతాలతో కలిపి తాగుతూ కొలిమై మండిన ఆమెను నేనే” అనే ఆరంభ పాదమే శ్రమను సృష్టికి మూలమైన శక్తిగా స్థాపిస్తే, “కడుపును కర్మాగారం చేసి అనేక వృత్తులకు పనిముట్లనందిస్తూ” అన్న వాక్యంలో కార్మికుడి శరీరమే పరిశ్రమగా మారిన త్యాగ చరిత్ర సంక్షిప్తంగా ప్రతిఫలిస్తుంది. “నా గుండెను కరిగించి యినుప కమ్మల అచ్చు”, “నా శ్వాస సమరు ఇంజన్లకు ఊపిరి” వంటి పాదాలు లోహయుగం నుంచి పారిశ్రామిక విప్లవం వరకూ శ్రమే నాగరికతకు ప్రాణమై నిలిచిందని చాటుతాయి; అయితే అదే శ్రమ “పరిశ్రమల, కంపిండ్ల పేరుతో నా గొంతును ఉరిబెట్టిన శ్రమ దోపిడిదార్లు” అన్న ఆరోపణలో ఘాటైన ప్రతిఘటన స్వరంగా మారుతుంది. “నాగలి కొండి… గడ్డపార మొన… గుద్దలిపలుగు” వంటి వ్యవసాయ పనిముట్ల ప్రస్తావన కేవలం పదాల సమాహారం కాదు; అది చెమట చుక్కలతో కొలిచిన నాగరికత కొలమానం. చివర్లో “దేశీయ వృత్తి ఉత్పత్తులలో మాకు చెందవలసిన పేటెంట్లు మాకు కావాలి”, “మండే కొలిమి కడుపు నిండే అదరువు కావాలి” వంటి స్పష్టమైన డిమాండ్లు ఈ కవితను భావోద్వేగ వ్యక్తీకరణ స్థాయి నుంచి సామాజిక చైతన్య పత్రిక స్థాయికి తీసుకెళ్తాయి. రూపకాల ఘనత, పురాణ–ఆధునిక బింబాల సమ్మేళనం, ఉగ్ర స్వరంతో నిర్మితమైన “కొలిమి” శ్రమకు దేవతా ప్రతిష్ఠను కాదు, హక్కుల కోసం మండే విప్లవ అగ్నిని ప్రతిష్ఠించే సమకాలీన శ్రమజీవుల మహాగీతంగా నిలుస్తుంది.

“కిడ్నాపైన రాట్నం” కవితలో నేతవృత్తి పతనం కేవలం ఆర్థిక సంక్షోభంగా కాక, ఒక సజీవ సంస్కృతిని అపహరించిన నేరంగా భావనాత్మకంగా ఆవిష్కృతమవుతుంది. “రాట్నం పీట… పేగుదారాలను నేసే నేతన్నలకు దాతువులను అందించిన ఉలి బాడిశెలు” వంటి పాదాల్లో రాట్నం ఒక యంత్రంగా కాక అనేక చేతివృత్తుల సమిష్టి శ్రమకు కేంద్రంగా నిలుస్తే, అదే నాగరికతను ప్రపంచానికి అందించిన “విశ్వకర్మల పద్మశాలీల మునివేళ్ల పీటముడి” నేడు “ఒట్టిపోతున్న వృత్తులు”గా మారడం తీవ్రమైన చారిత్రక విరూపణగా ప్రతిధ్వనిస్తుంది. “సింథటిక్ అంబాసిడర్లు”, “scorpio… MLA దోతులు” వంటి బింబాల ద్వారా రాజకీయ శక్తులు, మార్కెట్ వ్యవస్థలు నేతన్నల శ్రమను ప్రతీకాత్మకంగా ధరించి అధికారంలోకి వచ్చినప్పటికీ, “చట్టసభలో సుట్టం కాలేదు” అనే పాదం వారి ప్రతినిధిత్వ రాహిత్యాన్ని ఘాటుగా ప్రశ్నిస్తుంది. రాట్నం భాగాల జాబితా “సందెన… నాడె… ధోనుగ… పింజర్లు” సాంకేతిక వివరాలకే పరిమితం కాక, తరతరాలుగా సంక్రమించిన వృత్తి జ్ఞానం ఎలా నిర్లక్ష్యం చేయబడిందో చెప్పే సంస్కృతికోశంగా మారుతుంది. “మగ్గం చుట్టూ తుట్టెలా ఊగే దారపు పోగు పురిలోంచి ఏడు దశాబ్దాల జాతీయ జెండా చిరుగులు” అనే రూపకం నేతన్నల శ్రమ జాతి నిర్మాణంలో నిర్వహించిన కీలక పాత్రను గుర్తుచేస్తే, “మిర్యాల రాధమ్మనే మాబ్రాండ్ అంబాసిడర్” అన్న డిమాండ్ నిజమైన శ్రమకే గుర్తింపు కావాలన్న భావజాలాన్ని స్పష్టం చేస్తుంది. ఈ కవిత, నేతవృత్తి పతనాన్ని ఒక ‘కిడ్నాప్’గా ముద్రవేసే బలమైన భావజాలాన్ని ప్రతిపాదిస్తుంది.

“గురిగింజలు” కవితలో ఒక చిన్న విత్తనాన్ని కేంద్రంగా చేసుకుని మనుషుల జీవితం, విలువలు, సమానత్వం వంటి విస్తృత భావజాలం మృదువైన, లోతైన స్వరంతో ఆవిష్కృతమవుతుంది. “నా బతుకు తూకంలో గుంజెత్తు గురిజగారం” అనే పాదంతోనే గురిగింజ జీవితం కొలిచే తూకంగా మారి, “అవుసలి కృష్ణయ్య త్రాసులో గుంజలకు గుంజలు జోలాడిన బంగారం” అన్న చోట శ్రమ, నిజాయితీకి ప్రతీకగా స్థిరపడుతుంది. అవ్వల ప్రపంచాన్ని చిత్రించే “నోటి నిండా ఊటలు ఊరిన గురిగింజ విత్తుల తూకం”, “పసిపాపల చెవులకింపైన గురింజ ఎరుపు గొల్కలు” వంటి బింబాలు గురిగింజను ఔషధంగా, ఆభరణంగా, ప్రేమగా ఆవిష్కరిస్తూ గ్రామీణ జీవన సంస్కృతికి హృద్యమైన రూపాన్ని ఇస్తాయి. అయితే “చేను చెల్కల ఎనుగుల పారిన గిరింజల పందిరి మీద ఎలక్ట్రానిక్ కాంటాలు” అనే పాదంలో సంప్రదాయ జీవన విధానంపై ఆధునికత చేసిన దాడి స్పష్టంగా నమోదవుతుంది. చివరికి “అన్ని మతాల కింద దాగిన గురిగింజ నలుపు మరిచి మనుషులు మనుషుల్లా బతికే భరోసా కావాలి” అన్న ఆకాంక్ష కవితను సామాజిక సమానత్వ దిశగా నడిపిస్తూ, సూక్ష్మ బింబాలు, గ్రామీణ పదజాలం, మానవీయ దృక్కోణంతో నిర్మితమైన ఈ రచనను చిన్న గురిగింజలలో పెద్ద మానవ విలువలను తూకం వేసిన భావకవితగా నిలబెడుతుంది.

“పంచముఖ బ్రహ్మ” కవితలో కవయిత్రి తండ్రి ప్రతిరూపం ద్వారా శ్రమజీవి సమాజాన్నే ఒక సృష్టికర్తగా, ఆధునిక బ్రహ్మగా భావనాత్మకంగా ఆవిష్కరిస్తుంది. “కులం మతం వర్గం ప్రాంతం ఈ నీడను ఈడ్చి అవతల పారేసి దేశం కోసం నాలుగు మెతుకులు రాల్చే ఆయిటి మొదటి అరుక మా నాయనా” అనే పాదంతో తండ్రి వ్యక్తిత్వం వ్యక్తిగత పరిమితులను దాటి జాతీయ శ్రమకు ప్రతీకగా విస్తరిస్తుంది. తాత–అమ్మల ద్వారా సంక్రమించిన మూలవాస సంస్కృతి “మా నాయినమ్మ జోగల పాటలో రత్నాల పిట్టే”, “మా అమ్మ నెత్తిమీది నిస్తారం” వంటి పాదాల్లో వారసత్వంగా ప్రవహిస్తే, తండ్రి శ్రమ “తెగిన పొరల్ని కలుపుతూ… నారు మళ్లను అచ్చుగడుతూ” అన్న బింబంలో భూమితో పెనవేసుకున్న జీవనంగా నిలుస్తుంది. “నూనుగు మీసాలు మొల్వక ముందే లేత చేతులతోటి డిగ్రీ పట్టా పదవిని పొందిన వాడు” అనే వ్యంగ్య పాదం ఆధునిక సమాజంలో చదువు–పదవుల ఆధిపత్యాన్ని ప్రశ్నిస్తూ, నాగరికతను మోసేది మేధ కాదు శ్రమేనన్న మౌలిక సత్యాన్ని ప్రతిపాదిస్తుంది. తండ్రి శరీరాన్ని “తలను డాకలిగా… చేతులను హతారలుగా… కాళ్లను పెద్ద బాడిశెలుగా” మలచిన రూపకం శ్రమతో తనువే పనిముట్టుగా మారిన త్యాగాన్ని తీవ్ర భావోద్వేగంతో ఆవిష్కరిస్తుంది. చివరగా “శ్రమ తెలువని చతుర్ముఖ బ్రహ్మలపై నిరంతర పోరాటకారుడు… పంచముఖబ్రహ్మకు మరో రూపం మా నాయన” అనే పాదాలు తండ్రిని మాత్రమే కాదు, అతని వర్గాన్నీ, శ్రమనే నిజమైన సృష్టికర్తగా ప్రతిష్ఠిస్తాయి. ఈ కవిత బలమైన, భావోద్వేగ గాఢతతో నిర్మితమైన ఘన నివాళిగా నిలిచి, తండ్రి గీతంగా మాత్రమే కాక శ్రమకు అర్పించిన మహాకావ్య స్వరం.

“పనిముట్లలో కలం చేరాలి!” కవితలో కవయిత్రి శ్రమ–సాహిత్యాల మధ్య విరిగిపోయిన బంధాన్ని తీవ్ర ఆవేదనతో ప్రశ్నిస్తూ, కవిత్వానికి మళ్లీ పోరాట పాత్రను అప్పగిస్తుంది. “ఉలి, బాడిశె, కొలిమి ‘దాతి’ దగ్గర… పదవీ విరమణ పొందిన పాతపనిముట్లు” అనే పాదాల్లో చేతివృత్తుల నిర్వీర్యతతో పాటు వాటి ద్వారా శ్రమకు కలిగిన సామాజిక పతనాన్ని స్పష్టంగా చూపిస్తే, “దీపం కరిగి అక్షరం పోగరపై పట్టు సాధించే తెల్లతోలు తెలుగు దర్పాలు” అనే ఘాటైన బింబం ఆధిపత్య సాహిత్యంపై కటువైన విమర్శగా నిలుస్తుంది. వృత్తి–విద్య మధ్య పెరిగిన అంతరాన్ని “వృత్తికీ దాతికీ పీటముడి నేతల, CEO ల కాంతి అంతస్తులపై వాలని గువ్వలు” అన్న రూపకం ద్వారా సామాజిక శ్రేణుల విభజనగా ఆవిష్కరిస్తుంది. “నిలవరించే నేటి కవిత్వం పలవరింతల కాలం సచ్చుపడింది” అనే వాక్యం నిర్జీవమైన, తటస్థ కవిత్వానికి విధించిన మరణ శాసనం కాగా, చివర్లో “ఉలి చెక్కాలె కొలిమి మళ్ళీ రగులాలె పనిముట్లలో కలం కూడా చేరాలె!” అన్న ఆహ్వానం కవిత్వాన్ని తిరిగి శ్రమ పక్కన నిలబెట్టే విప్లవ నినాదంగా మారుతుంది. ఈ కవిత కలం కూడా ఒక పనిముట్టేనని, అది పోరాటంలో భాగమవ్వాల్సిందేనని ఘనంగా ప్రకటిస్తుంది.

“కొలిమి శనార్థులు” కవితలో కవయిత్రి తెలంగాణ ఉద్యమ అమరులను కేవలం వీరమరణాలుగా పరిమితం చేయకుండా, రాజ్య నిర్మాణానికి నిరంతరం మండిన కొలిములుగా భావోద్వేగం–ఆగ్రహం మేళవించి ఆవిష్కరిస్తుంది. “మా యాది నీ త్యాగం చీకటి వెలుగులు”, “వీరుల రొమ్ములు పల్లున విరిగి గుట్టలోలే మండితే వసరై రాలిన రాజ్యం” వంటి పాదాలు ఉద్యమ త్యాగాల నుంచే రాష్ట్రం ఆవిర్భవించిందన్న చారిత్రక సత్యాన్ని బలంగా గుర్తు చేస్తూ, రాజ్య సాధనకు శ్రమ–బలిదానాలే మూలధనమన్న అవగాహనను ప్రతిపాదిస్తాయి. అయితే అదే త్యాగాలపై రాజకీయ అవకాశవాదం ఎలా పండుబాట వేసిందో “పూట పూటకో పార్టీ రంగులు మారుస్తూ… గజ్జెలు కదలని పెన్నులు” అనే ఘాటైన వ్యంగ్యంతో ఎండగడుతుంది; ఉద్యమ ఆకాంక్షలు అధికార లాభాలకు కుదించబడ్డాయన్న ఆవేదన “హక్కులు వాటాలు చదువులు ఉద్యోగాలుఇవేనా ఇంకా” అనే ప్రశ్నలో ఘనంగా వ్యక్తమవుతుంది. “శ్రీకాంతులు, యాదన్నలు వేల మంది అమరులు” అంటూ పేర్లతో ప్రస్తావించడం కవితకు స్మారక స్వరూపాన్ని ఇస్తూ వ్యక్తిగత త్యాగాలను సామూహిక చరిత్రగా మలుస్తే, చివర్లో “చీకట్ల ముసురును మలిపే వెలుగులకు కాలే కొలిమి దండాలు” అన్న పాదం ఈ అమరులు ఇంకా సామాజిక చైతన్యానికి శక్తిగా నిలవాలన్న ఆకాంక్షను వ్యక్తం చేస్తుంది. ఈ కవిత తెలంగాణ సాధన వెనుక ఉన్న శ్రమ–త్యాగాలను విస్మరిస్తే రాజ్యానికే “వసర” పుడుతుందన్న హెచ్చరికగా నిలిచే గట్టి సామాజిక ప్రకటనగా విలసిల్లుతుంది.

“ముంత గూడు” కవితలో కవయిత్రి పేదింటి జీవనాన్ని కరుణా దృష్టితో కాక, గౌరవబద్ధమైన సామాజిక దృష్టితో పరిశీలిస్తూ శ్రమజీవి కుటుంబం మోసిన అప్రకటిత చరిత్రను గాఢంగా ఆవిష్కరిస్తుంది. “వంటింట్లో ఎండిన మోదుగాకుల దోర్నం సాటుకు ఉన్న ముంత గూడే మా అమ్మకు బీరువా” అనే పాదంతోనే ముంత గూడు పేదరిక సంకేతంగా కాక, ఆస్తి–భద్రత–ఆత్మగౌరవాలకు ప్రతీకగా రూపాంతరం చెందుతుంది; “ముంత గూడులో అమ్మ దాసుకున్న ఏకానెత్తు ముక్కుపోగు” వంటి బింబాలు తల్లితనపు మౌన త్యాగాన్ని సూక్ష్మంగా నమోదు చేస్తాయి. అలాగే “కొలిమి పనిముట్లు దాతి కలపలతో పది మందికి పని నేర్పిన మా నాయన ప్రొఫెసరు” అన్న పాదం చదువు, హోదాలకే పరిమితమైన ఆధిపత్య జ్ఞాన భావనను ప్రశ్నిస్తూ శ్రమాధారిత జ్ఞానాన్ని ప్రతిష్ఠిస్తుంది. ఈ భావనకు కేంద్రబిందువుగా నిలిచే “మా యిల్లు చేతివృత్తి పనుల యూనివర్శిటీ” అనే వాక్యం, అధికారిక సర్టిఫికెట్లకు అతీతంగా శ్రమే నిజమైన విద్య అని ప్రకటించే సామాజిక ప్రకటనగా మారుతుంది. మరోవైపు “ఎనిమిది దశాబ్దాల నిండా… ఇంకా రిటైర్ కాలేదు పెన్షన్ లేదు” అనే పాదాల్లో శ్రమజీవుల జీవితాల్లో సామాజిక భద్రత లేని కఠిన వాస్తవం ఆవేదనగా వ్యక్తమవుతుంటే, ముగింపులోని “ముంత గూడులో దాసుకున్న యాదులెన్నో కండ్ల కెల్లి ధారై కారుతున్నయి” అనే బింబం జ్ఞాపకాలు కన్నీళ్లుగా మారిన వేదనను తీవ్రంగా మిగుల్చుతుంది. ఈ కవిత, పేదింటి ముంత గూడునే ఒక జీవంత సామాజిక చరిత్రగా నిలబెట్టిన విలక్షణ శ్రమకవితగా విశిష్టతను సంపాదిస్తుంది.

“ఏటిగడ్డన అమ్మ” కవితలో కవయిత్రి నిర్వాసనను గణాంకాలుగా లేదా అభివృద్ధి నివేదికలుగా కాక, ఒక తల్లి మునిగిపోతున్న దృశ్యంగా మలచి అభివృద్ధి పేరుతో జరిగే విధ్వంసానికి హృదయాన్ని కుదిపే రూపకాన్ని నిర్మిస్తుంది. “రాత్రి పడిన కలలో మసక తెరను తీసి చూసా అమ్మ ఏడిగడ్డలో కొట్టుకపోతుంది” అనే పాదం కల–నిజాల మధ్య గీతను చెరిపివేస్తూ, మల్లన్నసాగర్ వంటి ప్రాజెక్టులు ముంచేది భూమినే కాదు బంధాలు, జ్ఞాపకాలు, జీవన మూలాలనే అన్న సత్యాన్ని ప్రతిపాదిస్తుంది. పాలనా యంత్రాంగ నిర్లక్ష్యాన్ని “గజీత కలాలు కాలేశ్వరం విహారయాత్రకు వచ్చాయి” అనే వ్యంగ్య పాదం ద్వారా తీవ్రంగా ఎండగడితే, “నడిఊళ్ళో బొడ్రాయి వలె మునిగిపోతున్న అమ్మ” అనే బింబం నిర్వాసిత తల్లిని గ్రామం–సంస్కృతి–సామూహిక జ్ఞాపకాల సమ్మేళనంగా నిలబెడుతుంది. అలాగే “పిల్ల, పెద్ద, గొడ్డు, గోద… సురక్షిత ప్రాంతానికి తరలించలేని నాగుండె” అనే పాదాలు మనుషులకే కాదు, ఊరి జీవవ్యవస్థ మొత్తానికీ రక్షణ లేని దురవస్థను స్పష్టంగా ఆవిష్కరిస్తాయి. ముగింపులోని “ఆ ఏటిగడ్డన అమ్మ జీవించే ఉంటుంది నేను పోయిన” అనే వాక్యం అభివృద్ధి ముందు బలవంతంగా వెనుదిరిగిన బిడ్డ నిస్సహాయతను తీవ్రంగా మిగుల్చుతూ, పురాణాత్మక తల్లి బింబం సమకాలీన రాజకీయ వాస్తవం మేళవింపుతో ఈ కవితను నిర్వాసితుల వేదనకు తల్లి ముఖం పెట్టిన శక్తివంతమైన ప్రతిఘటన కవితగా నిలుస్తుంది.

దాసోజు లలిత గారి కవిత్వ పుస్తకం చివరి పుటతో ముగిసిపోదు; చదవడం పూర్తైన తరువాత కూడా పనిముట్ల శబ్దం, శ్రమజీవుల ముఖాలు మన అనుభవంలో కొనసాగుతూనే ఉంటాయి. దాతి, కొలిమి, రాట్నం, గురిగింజ వంటి ప్రతీకలు కేవలం కవితా పదాలుగా కాక, మన చుట్టూ నిత్యం కనిపించే జీవన వాస్తవాలుగా రూపాంతరం చెందుతాయి. శ్రమను దయాభావంతో కాక, గౌరవంతో చూడాల్సిన దృష్టిని ఈ కవిత్వం స్థిరపరుస్తుంది; అభివృద్ధి, విద్య, వ్యవస్థల పేరుతో పక్కన పడేసిన జీవితాల్ని తిరిగి మన దృష్టికి తెస్తుంది. చదివిన తరువాత పాఠకునిలో శ్రమకు దక్కాల్సిన గౌరవం గురించి ఒక చిన్న ప్రశ్న, ఒక మృదువైన బాధ్యత జనిస్తే అదే ఈ కవిత్వానికి వచ్చిన విజయం. ఈ అర్థంలో లలిత గారి కవిత్వానికి నిజమైన ముగింపు పుస్తకంలో కాదు; సమాజంలో మార్పు మొదలయ్యే చోటే దీనికి అసలు కొనసాగింపు మొదలవుతుంది.

చక్కటి కవితా సంపుటిని పాఠకులకు అందించిన దాసోజు లలిత గారిని హృదయపూర్వకంగా అభినందిస్తూ.. శ్రమ, జీవితం, సమాజం పట్ల ఆమె కవిత్వం చూపిన లోతైన దృక్కోణం మరెన్నో సాహిత్య సంకలనాలుగా వెలువడాలని ఆకాంక్షిస్తున్నాం.

ఈ పుస్తకం కావలసినవారు 8790516894 నంబర్‌ను సంప్రదించవచ్చు. అలాగే అన్ని ప్రముఖ బుక్‌షాప్‌లలో కూడా ఈ సంపుటి లభించును.
వెల: ₹200

—– గాజోజి శ్రీనివాస్
9948483560